Levensloop & Voortplanting

Groepsstructuur

Orka’s zijn zeer sociale dieren en staan bekend om hun hechte familiebanden. Toch verschilt de sociale structuur en de gemiddelde grootte van een groep tussen de populaties. De sociale structuur en levensloop van orka's is het best bestudeerd bij twee typen orka's die langs de westkust van Noord-Amerika leven.

De visetende resident orka's staan bekend om hun stabiele, hechte familiegroepen. Zo'n groep wordt een 'matriline' genoemd en wordt meestal geleid door het oudste vrouwtje, de 'matriarch'. De andere dieren in de matriline zijn vaak de zonen en dochters van de matriach en de nakomelingen van haar dochters. Dieren in een matriline blijven vaak hun hele leven samen. De band is zelfs zo sterk tussen moeder en (volwassen) zonen, dat als de moeder overlijdt, de kans groot is dat haar volwassen zoon binnen een jaar ook overlijdt. Een aantal verwante matrilines samen vormen een 'pod' en brengen vaak tijd samen door. Pods kunnen uit enkele tientallen dieren bestaan. Verschillende pods die hetzelfde dialect hebben vormen samen een clan en alle clans samengenomen vormen de populatie. 

In tegenstelling tot de residents leven de zoogdieretende transients in kleinere groepen van meestal zo'n twee tot zeven dieren. Vaak bestaan deze groepen ook uit nauw verwante dieren zoals een moeder en haar kinderen, maar de structuur is losser. Nakomelingen verlaten soms tijdelijk of permanent hun geboortegroep. Het verschil in sociale structuur tussen de resident en transient orka's heeft waarschijnlijk te maken met hun voedselvoorkeuren. Transient orka's jagen op zeezoogdieren die in staat zijn vocalisaties van orka's te horen. Door in kleine groepen te jagen is er minder communicatie nodig en is de kans kleiner dat hun prooi de transients opmerkt en op de vlucht slaat. Resident orka's jagen voornamelijk op zalm die de vocalisaties van orka's niet kan horen. Hierdoor wordt het succes van de jacht van resident orka's niet negatief beïnvloed door communicatie van de orka's. 

De sociale structuur van andere populaties is niet zo intensief bestudeerd als bij de resident en transient orka's. Daarom is er minder bekend van de groepsstructuur van deze orka's op de lange termijn. Wel wordt in meerdere populaties gezien dat moeders en nakomelingen langere tijd samen worden gezien. Ook is het ongewoon om een orka alleen te zien, zonder soortgenoten in de buurt.

© www.orca-ocean.nl

Dagbesteding

Orka’s besteden het grootste deel van hun dag met reizen of het zoeken naar voedsel en in mindere mate met uitrusten of socialiseren. Ze zijn bijna altijd in beweging en blijven zelfs rustig zwemmen als ze aan het uitrusten zijn. Per dag kunnen ze grote afstanden afleggen. Diverse studies zijn uitgevoerd waarbij individuele orka’s met een zender gevolgd werden. Waar een paar orka’s in Antarctica gedurende enkele dagen gemiddeld 20 kilometer per dag aflegden, reisde een andere orka in de Atlantische Oceaan op één dag ruim 250 kilometer. Weer een andere orka in zwom 9400 kilometer in 42 dagen.

Hoe ver orka's zwemmen heeft waarschijnlijk te maken met het type voedsel dat ze zoeken en met seizoensinvloeden. Als een orka op een prooi jaagt die rond één locatie blijft, kan het zijn dat de orka’s op dat moment rond die locatie blijven foerageren. Maar als de prooi rondtrekt zullen de orka’s moeten volgen en grotere afstanden afleggen. Ook kan het zijn dat bepaalde orkapopulaties slechts een deel van het jaar bij de polen rond kunnen zwemmen en weg moeten trekken als het ijs de zee weer bedekt in de winter. De diepte waarop orka’s duiken kan ook verklaard worden door prooien. Meestal brengen orka’s hun tijd in de bovenste 20 meter van de zee door, maar ze kunnen wel enkele honderden meters diep duiken om bijvoorbeeld te jagen.

© www.orca-ocean.nl © www.orca-ocean.nl

Voortplanting

Soms komen twee of meer groepen orka's tijdelijk samen en vormen dan een 'superpod'. Bij zo’n samenkomst kunnen er paringen plaatsvinden tussen de dieren van verschillende groepen. Orka’s zijn polygaam, ze paren met meerdere partners gedurende hun leven. Vrouwtjes worden geslachtsrijp als ze tussen de zes en tien jaar oud zijn, maar krijgen hun eerste levensvatbare kalf meestal als ze tussen de elf en zeventien jaar oud zijn. Mannetjes worden later geslachtsrijp, bij een leeftijd van tien tot dertien jaar.

Een vrouwtje is ongeveer achttien maanden drachtig en krijgt meestal één jong tegelijk. Tweelingen zijn erg zeldzaam en slechts een paar keer waargenomen bij dolfijnachtigen. In de meeste gevallen wordt het kalf met de staart eerst geboren, maar in enkele gevallen komt het hoofd eerst. Zodra het kalf helemaal uit de moeder is breekt de navelstreng. Het kalf moet meteen naar de oppervlakte om adem te halen en krijgt hierbij soms hulp van de moeder of een andere orka uit de groep.

Bij de geboorte weegt een kalf ongeveer 180 kg en is rond de 2 tot 2,5 meter lang. De vinnen van een pas geboren orka zijn nog slap en worden na een paar uur steviger. Om toch goed mee te kunnen zwemmen met de groep zal de baby dicht tegen de zij van de moeder zwemmen, in de 'slipstream'. Dat is een stroming waar het kalf zonder veel energie te gebruiken toch goed mee kan zwemmen.

Een pasgeboren orka is te herkennen aan de ‘fetal folds’. Dit zijn verticale vouwen op de zij van de baby, ontstaan doordat de baby in de baarmoeder opgevouwen heeft gezeten. Een ander kenmerk van een babyorka is de kleur. De witte delen zijn namelijk nog gelig van kleur. Als de baby iets ouder wordt kan de huid door het vervellen ook wat vlekkerig zijn.

Een paar uur na de geboorte zal het kalf gaan zogen. De tepels van de moeder liggen verborgen in twee spleetjes op haar buik. Het kalf rolt de tong rond de tepel zodat de moeder de melk in de mond van haar baby kan spuiten. Als een kalf twee tot drie maanden oud is komen de eerste tanden door in de bovenkaak. De tanden in de onderkaak komen door als het kalf vier maanden oud is. Vanaf vier maanden gaat het kalf vast voedsel eten, maar blijft daarnaast ook nog één tot twee jaar zogen. De eerste maanden is een kalf nog erg kwetsbaar, een deel van de kalfjes overleeft het eerste levensjaar niet. Als een kalf één jaar oud is zal het ongeveer 450 kg wegen en drie meter lang zijn. 

Een vrouwtjes orka krijgt meestal tussen de drie en zes jaar opnieuw een levensvatbaar kalf. Rond een leeftijd van 40-45 jaar komt een vrouwtje in de menopauze. Vanaf die leeftijd kan ze geen baby’s meer krijgen. Opvallend is dat vrouwtjes orka’s na hun menopauze nog lang door kunnen leven en zelfs zo'n 80 jaar kunnen worden. Toch is zo’n leeftijd uitzonderlijk, gemiddeld worden vrouwtjes rond de 50 jaar en mannetjes rond de 35 jaar oud.