Europa

  

Ecotypes in de Noord Atlantische Oceaan

Uit onderzoek gepubliceerd in 2009 blijkt dat er een verdeling tussen orka's bestaat in de Noord Atlantische Oceaan. Hier worden de orka's in type 1 en type 2 verdeeld. Type 1 orka’s zijn generalisten. Ze voeden zich met vis, maar ook zeehonden behoren tot het voedsel van dit type. Er zijn drie groepen binnen dit type, één die voornamelijk haring eet, één die voornamelijk makreel eet en één die voornamelijk tonijn eet. Opvallend bij deze orka’s is de slijtage aan de tanden. Deze slijtage wordt waarschijnlijk veroorzaakt door de manier van voeden, de orka’s zuigen namelijk de vis op.
De type 2 orka’s zijn specialisten, ze voeden zich met andere zeezoogdieren zoals baleinwalvissen. De tanden van dit type vertonen niet de opvallende slijtage zoals gezien wordt bij sommige type 1 orka’s, zelfs de grootste volwassen dieren van type 2 hadden geen slijtage. Type 2 orka’s zijn langer dan type 1 orka’s. De langst gemeten type 2 orka uit deze studie was 1,85 meter langer dan de langste type 1 orka. Voor het onderzoek uit 2009 zijn skeletten gebruikt van orka’s die in het verleden zijn aangespoeld in meerdere Europese landen, waaronder in Nederland.


Noorwegen

Ondanks dat er vroeger tussen 1954 en 1981 ruim 2000 orka's zijn gedood in Noorwegen en omgeving, leven er nog steeds veel orka's in de wateren bij Noorwegen. Eén van de prooien waar orka’s zich bij Noorwegen mee voeden is haring. Een orka moet veel haringen eten om genoeg voedsel binnen te krijgen en hebben een speciale techniek om ze te vangen. Samenwerken is hierbij erg belangrijk. Als de orka’s een school haring gevonden hebben omcirkelen ze deze school vissen. Ze zwemmen met hun witte buiken richting de vissen zodat deze nog dichter bij elkaar gaan zwemmen. De orka’s proberen de haringen vervolgens omhoog te drijven zodat ze klem komen te zitten tegen het wateroppervlakte. Daarna slaan de orka’s met veel kracht hun staarten in de school haring. Hierdoor gaan de vissen dood of raken ze verdoofd. De orka’s kunnen vervolgens de vissen één voor één uit het water pakken. Deze jachttechniek wordt “carrousel feeding” genoemd. Soms drijven de orka's een school haring naar ondiep water om de jacht makkelijker te maken. Opvallend is dat er ook een paar waarnemingen zijn van een groep orka’s in Noorwegen die zowel op haring als op zeehonden jaagt. En ook is er in Noorwegen waargenomen dat er zalm en bruinvissen werden gegeten door orka's.
Eén van de plaatsen waar tot 2007 grote groepen orka’s werden gezien was de Tysfjord in het noorden van Noorwegen, boven de poolcirkel. Tussen oktober en januari trokken minimaal 600 orka’s de fjord in, omdat ze de haringen volgden. Rond 2007 veranderde de haringtrek, waardoor de orka's tegenwoordig niet meer in grote aantallen de Tysfjord in zwemmen. Sinds enkele jaren worden grote groepen orka's nu iets noordelijker gezien tijdens de winter, op de nieuwe overwinteringslocatie van de haring. In totaal zijn hier al meer dan 1000 orka's geïdentificeerd. Rond eind oktober worden de orka's gezien in de fjorden ten westen van Tromsø. Vervolgens trekt de haring rond december iets naar het zuiden, gevolgd door de orka's. In januari is er een grote kans om orka's te zien in Andfjorden en voor de kust van Senja. Vanuit Tromsø, Senja en Andenes is het in de winter mogelijk om te whale watchen met een goede kans op het zien van orka's, bultruggen en gewone vinvissen. Het is zelfs mogelijk om tussen de orka's te snorkelen. Tijdens whale watch tochten in het voorjaar en de zomer worden soms ook orka's gezien. 

 

Whale watchen:

- Sea Safari (Andenes): www.seasafariandenes.no
- Whale safari (Andenes): www.whalesafari.no 
- Lofoten Opplevelser (Andenes): www.lofoten-opplevelser.no
- Hamn I Senja: www.hamnisenja.no
- Arctic whale tours (Stø & Tromsø): www.arcticwhaletours.com
- Sundowner (bootreis): www.sundowner.nl

Onderzoek:

- Norway Orca Survey: www.facebook.com/norwegianorcasurvey
- Ocean sounds: www.ocean-sounds.com


IJsland

Rondom IJsland kunnen orka’s gezien worden. Er zijn een paar plaatsen waar de orka’s jaarlijks in een bepaalde periode met enige regelmaat worden gezien, omdat daar haring is te vinden waar de orka's zich mee voeden. In het zuiden bij de Westmaneilanden (Vestmannaeyjar) komen ’s zomers groepen orka’s. In dit gebied zijn al meer dan 100 orka’s geïdentificeerd en er worden nog steeds nieuwe individuen gezien. Van januari t/m maart worden er regelmatig orka’s gezien in de omgeving van Grundarfjörður, aan de westkust van IJsland. In april t/m juni worden de orka's soms bij Ólafsvík gezien, ten westen van Grundarfjörður. Met een beetje geluk kunnen orka’s ook worden gezien tijdens whale watch tochten vanaf andere plaatsen, zoals Reykjavik en Husavik.
Orka’s bij IJsland hebben in het verleden met een aantal bedreigingen te maken gehad. Door de marine van de Verenigde Staten zijn er bij IJsland rond 1956 mogelijk honderden orka’s gedood, omdat ze als concurrenten van vissers werden gezien. Tussen 1976 en 1989 werden er tientallen orka’s gevangen voor dolfinaria, waaronder de bekende orka Keiko. Jaren na zijn vangst keerde Keiko terug naar IJsland en werd in een baai van één van de Westmaneilanden voorbereid op een terugkeer naar zee.

Whale watchen:

- Viking tours (Westmaneilanden): www.vikingtours.is
- Laki tours (Grundarfjörður & Ólafsvík): www.lakitours.com

Onderzoek:

- Icelandic Orcas: www.icelandic-orcas.com


Groenland

Groenland hoort bij Denemarken en ligt ten noordwesten van Europa en dichtbij noordoost Canada. In het gebied tussen Canada en Groenland worden regelmatig orka’s waargenomen. Prooien van deze orka’s zijn beloega’s (Delphinapterus leucas), narwallen (Monodon monoceros), Groenlandse walvissen (Balaena mysticetus) en verschillende soorten zeehonden.
Orka’s hebben in Groenland nog steeds te maken met een opvallende bedreiging, namelijk de jacht door mensen. De lokale bevolking leeft van de jacht op verschillende diersoorten, waaronder orka’s, om zelf van de eten of om hun honden van vlees te voorzien. Door een toename van orka's die langs de oostkust van Groenland reizen, komen ze vaker in aanraking met Groenlandse walvisjagers. Volgens een bericht uit 2014 werden er in de voorgaande vijf jaar ruim 100 orka's gedood in Groenland. 


Spitsbergen

Spitsbergen is een eilandengroep ten noorden van Noorwegen. Er is weinig bekend over orka's bij Spitsbergen en ze worden er niet heel vaak gezien. Tijdens een expeditie van National Geographic werd waargenomen hoe een groep orka's een dwergvinvis (Balaenoptera acutorostrata) aanviel. Beeldmateriaal van deze waarneming is hier te zien.


Faeröer Eilanden

De Faeröer Eilanden liggen tussen Schotland en IJsland en horen bij Denemarken. Deze eilanden zijn bekend door de jacht op walvisachtigen. Tegenwoordig zijn het voornamelijk groepen grienden (Globicephala melas) die worden geslacht, maar vroeger werden hier ook orka’s gedood. Tussen 1960 en 1983 werden 64 orka's gedood, maar sinds 1986 zijn orka's hier beschermd.
Tijdens augustus en september 2012 werd er op de Faeröer Eilanden onderzoek gedaan naar de verspreiding van zeedieren rond deze eilanden. In die periode werden meerdere keren orka’s waargenomen. Meer daarover is op de Facebook pagina van dit project te lezen. 


Shetland Eilanden

De Shetland Eilanden liggen ten noordoosten van Schotland en horen bij het Verenigd Koninkrijk. Rondom deze eilanden worden regelmatig orka’s waargenomen. De orka’s voeden zich bij de eilanden onder andere met zeehonden. Met behulp van foto-identificatie is duidelijk geworden van enkele individuen die bekend zijn uit de IJslandse populatie ook bij de Shetland Eilanden en het noorden van Schotland zijn gezien.
Verder op zee, tussen de Shetland Eilanden en het zuiden van Noorwegen in, komen vissers in het najaar ook regelmatig orka’s tegen. Als ze hun netten met makreel (Scomber scombrus) binnenhalen komen orka’s op de resten af die in zee vallen.

Waarnemingen:

- Shetland Wildlife: www.shetlandwildlife.co.uk


West Coast Community (Schotland, Ierland en Wales)

Langs de westkust van Schotland leeft een populatie van slechts enkele orka’s. Deze groep staat bekend als de 'West Coast Community'. Voor zover bekend bestaat de groep sinds begin 2016 nog maar uit vier mannetjes (John Coe, Floppy Fin, Comet en Aquarius) en vier vrouwtjes (Nicola, Moneypenny, Puffin en Ocassus).
Gedurende 30 jaar vanaf 1981 zijn er meer dan 250 gedocumenteerde waarnemingen van orka’s uit de West Coast Community geweest. Voornamelijk langs de westkust van Schotland, maar soms worden de orka’s ook bij Ierland, Wales of langs de oostkust van Schotland gezien. Het opvallendste dier in de groep is John Coe, een volwassen mannetjesorka met een grote hap uit zijn rugvin. Hierdoor is hij erg makkelijk te herkennen wat handig is bij het documenteren van de waarnemingen van deze orka en zijn groep.
Inmiddels blijkt dat de West Coast Community orka’s een eigen populatie vormen en geen linken hebben met andere populaties. Het is niet bekend waarop de orka’s uit deze bijzondere populatie jagen, maar er is in ieder geval één waarneming dat ze op een bruinvis joegen. Ook is gezien dat dolfijnen en dwergvinvissen deze orkagroep ontwijken.
Helaas ziet de toekomst voor de West Coast Community er niet goed uit. Een mannetje genaamd Moon verdween enkele jaren geleden en is waarschijnlijk dood. Vrouwtjesorka Lulu werd begin 2016 dood op het strand in Schotland gevonden. Naast het verlies van dieren uit de populatie is er ook een ander probleem. Al zeker twintig jaar zijn de orka’s in deze populatie er niet in geslaagd succesvol een kalf groot te brengen. Hierdoor is de kans aanwezig dat deze groep uiteindelijk uit zal sterven als alle individuen zijn overleden.

Onderzoek:

- Hebridean Whale and Dolphin Trust: www.whaledolphintrust.co.uk


Straat van Gibraltar (Spanje)

Ieder jaar migreren blauwvintonijnen (Thunnus thynnus) tussen de Middellandse Zee en de Atlantische Oceaan. Tussen Spanje en Marokko ligt een smalle zeestraat waar de vissen door moeten, de Staat van Gibraltar. De aanwezigheid van orka’s in de straat van Gibraltar hangt samen met de migratie van de tonijn. In dit gebied zijn tussen 1998 en 2012 47 orka’s door middel van foto-identificatie bekend, waarvan er in 2012 nog 38 in leven waren. Deze orka’s worden onderverdeeld in vijf groepen, waarvan er één groep waarschijnlijk tot een andere populatie behoord dan de andere orka's.
In het voorjaar van april t/m juni trekken de tonijnen van de Atlantische Oceaan naar de Middellandse zee. De orka’s worden in die periode voornamelijk gezien bij de tonijnvisserij bij de Spaanse kust in de omgeving van Barbate. De orka’s vangen hier tonijnen door ze gedurende lange tijd op hoge snelheid achterna te zwemmen, totdat de tonijn uitgeput is en de orka’s de tonijn kunnen pakken.
Vervolgens migreren de tonijnen van juli tot september weer terug van de Middellandse Zee naar de Atlantische Oceaan. Dan worden tonijnen opnieuw opgewacht door vissers en orka’s in de Straat van Gibraltar. De orka’s jagen dan dichtbij de Marokkaanse kust, ter hoogte van de plaats Tanger. De vissers vangen de tonijnen hier niet met visnetten, maar met aas aan een haak. Het aas wordt met een betonblok overboord gegooid zodat het naar 200 meter diepte zinkt, de tonijnen zwemmen namelijk erg diep. Als er een vis aan de haak zit wordt de lijn weer binnen gehaald. De orka’s weten dit en wachten rustig af totdat de vis omhoog is getrokken aan de lijn. Vervolgens kunnen ze snel delen van de vis opeten voordat de vissers de tonijn aan boord hebben gehaald. Deze jachttechniek komt de populariteit van de orka’s niet ten goede. De vissers raken door de orka’s een deel van hun vangst kwijt. Ongeveer dertig jaar geleden begonnen de orka’s hier met het stelen van vis. Toch vangen de orka’s nog steeds een deel van de tonijnen zelf. Naast tonijn eten de orka’s ook andere vissoorten, zoals maanvissen (Mola mola) en rode zeebrasem (Pagellus bogaraveo). 
In de maanden juli tot september is het mogelijk om orka’s te zien tijdens whale watch tochten. Deze tochten kunnen vanuit het Spaanse plaatsje Tarifa worden gemaakt en duren zo’n drie uur. Meestal wordt er per maatschappij één tocht per dag naar de orka’s georganiseerd, mits er de dag ervoor orka’s zijn waargenomen door de maatschappijen zelf of door vissers. Naast orka’s leven in de Straat van Gibraltar ook andere dolfijnen en walvissen die tijdens twee uur durende tochten te zien zijn. Door de onvoorspelbare wind in dit gebied kan het soms gebeuren dat whale watch tochten worden geannuleerd, met name als er een harde oostenwind staat. Naast whale watchen in Tarifa is het ook mogelijk om een periode van twaalf dagen mee te lopen met bij onderzoekscentrum Circe. 

 

Whale watchen: 

- Turmares: www.turmares.com 
- Whale watch Tarifa: www.whalewatchtarifa.net
- Firmm: www.firmm.org
- Aventura Marina: www.aventuramarina.org

Onderzoek:

- Circe: www.circe.org


Golf van Biskaje

De Golf van Biskaje is een gebied ten westen van Frankrijk en ten noorden van Spanje. Tijdens tochten met de veerboot tussen Zuid Engeland en Noord Spanje worden vaak veel walvissen en dolfijnen gezien. Zo af en toe worden ook orka’s gezien. Er zijn hier individuen gezien die normaal vaak in de Straat van Gibraltar worden waargenomen. Tegenwoordig vaart er een veerboot die sneller gaat dan de voorganger. Hierdoor is het waarnemen van walvisachtigen moeilijker geworden, maar nog wel steeds mogelijk. 

Whale watchen:

- Delta Safari: www.deltasafari.nl


Azoren (Portugal)

De Azoren zijn een aantal eilanden in het midden van de Atlantische Oceaan die bij Portugal horen. Rond deze eilanden komen erg veel verschillende soorten walvissen en dolfijnen voor en deze locatie is daardoor erg geschikt om te gaan whale watchen. Soms worden hier ook orka’s gezien. Deze verblijven hier niet vast, maar passeren de eilanden op doortocht. Er is weinig bekend van deze orka’s. Tijdens een whale watch tocht werd waargenomen dat de orka’s een onechte karetschildpad (Caretta caretta) vingen.

Whale watchen: 

- Futurismo: www.futurismo.pt
- Espaco Talassa: www.espacotalassa.com

Onderzoek: 

 - Nova Atlantis: www.nova-atlantis.org


Canarische Eilanden

De Canarische Eilanden liggen in de Atlantische Oceaan ten westen van Afrika, maar horen bij Spanje. Ook rond deze eilanden komen veel verschillende soorten walvissen en dolfijnen voor. Orka’s zijn erg zeldzame bezoekers. In 2009 werd tijdens een walvistelling een groep van veertien orka’s bij het eiland Lanzarote gezien en in 2015 werd een groep bij Tenerife gezien.